Vergeving: een proces dat tijd vraagt

Vergeving is vaak een proces dat tijd vraagt en ook weerstand kan oproepen. Daarom zet ik eerst even op een rijtje wat vergeving niet is, om dan tips te geven voor wie het proces van vergeving wil aangaan.

Wat is vergeving niet?

ongepast/kwetsend gedrag van een ander goedpraten of minimaliseren
de ander niet confronteren met zijn/haar gedrag en niet voor jezelf opkomen; conflictvermijdend zijn
gevoelens van kwaadheid, verdriet, onmacht, enz onderdrukken
de ernst van wat je is aangedaan ontkennen
passief worden en niet strijden tegen onrecht
de pijn en de kwetsuur in jezelf ontkennen

Vergeven? Waarom zou ik dat doen?

Sommige mensen vragen zich af waarom ze iemand zouden vergeven. Hier zijn een aantal redenen:

Als je iemand vergeeft, zorg je ervoor dat het verleden je niet langer in zijn greep heeft. Zo zorg je ervoor dat wat je hebt meegemaakt jouw heden niet langer bepaalt.
Als je iemand vergeeft, verliest die persoon de macht over jou. Zolang je verbitterd bent en wrok koestert, blijft de ander een grote invloed uitoefenen op jou en op jouw gedrag. Verbittering en wrok koesteren zijn heel normale reacties op bijvoorbeeld grensoverschrijdend gedrag en mogen er ook zijn. Maar als ze ervoor zorgen dat je geen vreugde meer kan ervaren, heb je er vooral zelf last van. Vergeven doe je dus in de eerste plaats voor jezelf, maar wel op jouw eigen tempo en volgens jouw eigen bereidheid.
Als je iemand vergeeft, leg je de volle verantwoordelijkheid voor wat je werd aangedaan bij de dader en niet bij jezelf. Je voelt geen plaatsvervangende schaamte of schuldgevoelens meer.
Vergeving van een ander en van jezelf zorgt ervoor dat je in je kracht kan staan en dat je niet meer in de slachtofferrol blijft zitten. Het is zeggen: ‘Wat jij hebt gedaan, was niet ok. Het heeft een negatieve impact op me gehad. Maar vanaf nu zal jouw gedrag mijn leven niet langer bepalen en kies ik voor mezelf.’ Hoe ernstiger de feiten, hoe moeilijker natuurlijk. Indien het gaat om ernstige feiten, heb je in eerste instantie vooral opvang, steun en begrip van naasten of professionelen nodig.

De eerste stap

Grenzen stellen aan het kwetsend gedrag van de ander, opkomen voor jezelf, proberen om het uit te praten en indien nodig afstand nemen, is vaak een eerste en noodzakelijke stap om tot vergeving te kunnen komen (zie hoe omgaan met boosheid?). Eerst en vooral komt het er dus op neer dat je ervoor zorgt dat de persoon die je wil vergeven jou en/of anderen geen schade meer kan berokkenen!

Probeer helder en duidelijk te verwoorden welk gedrag je niet ok vond, welke impact het op jou had en welk gedrag voor jou wenselijk zou zijn. Het is belangrijk dit expliciet te benoemen. Op die manier geef je de ander de kans om zich te verontschuldigen of om aangepast gedrag te stellen.

De tweede stap

Het kan zijn dat een tweede stap niet nodig is.

Wanneer het gaat over het vergeven van ernstige langdurige feiten met een dader die minimaliseert, ontkent wat er gebeurd is of de bal terugkaatst, is het proces moeilijker.

Het vraagt tijd en je kan het niet forceren. Te vroeg willen vergeven, houdt het risico in dat je iets toedekt onder het mom van vergeving. Gun jezelf de tijd om emoties als kwaadheid, wanhoop, verdriet, machteloosheid enz te voelen. Je kan ook eens bij jezelf nagaan welke actie je wil ondernemen.

Je kan bvb een brief of mail schrijven aan de persoon die je gekwetst heeft waarin je uitlegt wat zijn/haar gedrag met jou heeft gedaan. Dit doe je in de eerste plaats voor jezelf. Geef jezelf hier voldoende tijd voor. Schrijf vooral over wat het gedrag van de ander met jou gedaan heeft zonder in verwijten te vallen. Schat in of de andere persoon emotioneel volwassen genoeg is om deze brief te ontvangen (indien dit niet het geval is, verstuur je de brief of mail beter niet omdat de kans groot is dat jouw boodschap niet gehoord zal worden of verkeerd geïnterpreteerd zal worden).

Je kan er ook voor zorgen dat andere mensen niet hetzelfde hoeven mee te maken als jij door

jouw ervaringen met trauma te delen, al kan het ook zeker een keuze zijn om dit niet te doen en jezelf te beschermen
te delen welke lessen je geleerd hebt na trauma, zoals het sneller opmerken van rode vlaggen. Ook hier geldt: jij bepaalt zelf wat je aankan op vlak van het delen van jouw ervaringen.

Wat als je wrokgevoelens niet kan of wil loslaten?

Soms denken mensen dat vergeven een teken van zwakte is of hebben ze schrik dat vergeven een vorm van vrijpleiten is. Als je het op die manier bekijkt, is het heel logisch dat je de zin van vergeven niet inziet.

Nelson Mandela, die jarenlang in erbarmelijke omstandigheden werd opgesloten, verliet de gevangenis als pleitbezorger voor vrede en vergeving. Over wrok koesteren zei hij het volgende: “Wrok koesteren is als het drinken van vergif en verwachten dat de andere persoon eronder lijdt.” Dus hij bedoelt: door wrok te koesteren doe je jezelf meer pijn dan de persoon die jou iets heeft aangedaan.

Maar als jouw leven helemaal ontwricht werd door wat gebeurd is, is het begrijpelijk dat je gedurende lange tijd wrok voelt en dat je misschien ook wraak wil nemen en de dader slechte dingen toewenst. Wraak nemen of de ander ongeluk wensen, zorgt meestal niet voor opluchting. Het kan bovendien een vicieuze cirkel van vergelding in gang zetten. Op grote schaal ontstaan op die manier oorlogen.

Door te vergeven kan je die cirkel doorbreken. Je kan vergeven zonder de persoon die je pijn gedaan heeft, terug in jouw leven te willen. Je kan bijvoorbeeld beslissen om die persoon pas terug in jouw leven toe te laten als die de volle verantwoordelijkheid opneemt voor wat hij/zij deed (nadat je duidelijk verteld hebt wat de gevolgen voor jou waren of zijn).

Wanneer de dader erkent wat hij gedaan heeft, spijt betuigt, berouw toont en zijn gedrag aanpast, kan er ruimte komen voor vergeving.

Wanneer dit niet gebeurt, is het moeilijker. Vergeven doe je in de eerste plaats voor jezelf, omdat je gemoedsrust en vrede verdient, maar uiteraard kan niemand je ertoe verplichten. Het is een intern proces waarbij jij opnieuw in jouw kracht gaat staan en jouw waarheid durft spreken, zonder de hete adem van de dader in jouw nek. Het is een proces waarbij je ook de volle waarheid van wat je is aangedaan onder ogen durft zien en waarbij je geen plaatsvervangende schaamte of schuldgevoelens meer ervaart (waarbij jij je dus niet langer schuldig hoeft te voelen voor iets wat een ander je aandeed). Je legt de verantwoordelijkheid voor wat je werd aangedaan terug daar waar die hoort: bij de dader en niet bij jezelf.

Boekentip: Hotel Pardon

Jan De Cock ging voor zijn boek ‘Hotel Pardon‘ langs bij mensen over de hele wereld die na een gruwelijke daad van een ander tot vergeving waren gekomen. De verhalen van deze mensen zijn stuk voor stuk inspirerend. De verhalen geven ook mooi weer dat verschillende mensen op andere manieren tot vergeving komen. Het gaat er dus om om jouw specifieke weg naar vergeving te bewandelen.

Dit zijn enkele uitspraken van mensen die door Jan De Cock werden geïnterviewd:

Echte vergeving is onvoorwaardelijk (dus niet afhankelijk van een verontschuldiging van de dader). Zolang je de dader jouw vergeving laat bepalen, blijf je eigenlijk zijn slachtoffer.

Er is geen recept voor vergeving. Soms is het de uitkomst van een lang proces, soms komt het met een vingerknip.

Als je de hoop laat varen dat je verleden beter wordt, sla je een weg naar bevrijding in.

Uiteindelijk gaat het niet om wat je meemaakt, maar om hoe je ermee omgaat. Vergeven is misschien wel het grootste geschenk dat ik mezelf gegund heb.

Na een interview met Libelle over vergeving in 2024 heb ik bovenstaande tekst aangepast omdat de kruisbestuiving tussen mijn eigen visie en die van anderen me tot nieuwe inzichten bracht.